Hofsaak fokus op beweerde onwettige instelling van Artikel 22-komitee

Hooggeregshof versoek om CRL se Artikel 22-komitee ongeldig te verklaar: Bewyse van vooroordeel, magsmisbruik en oorskryding van mandaat onthul
’n Groot grondwetlike dispuut dien nou voor die Gautengse Hooggeregshof nadat die South African Church Defenders (SACD) ’n volledige aansoek van 400 bladsye ingedien het. Die kern van die saak draai om die CRL se uiters omstrede Artikel 22-komitee, wat volgens die stigtingsdokumente sonder die wetlik vereiste goedkeuring van die Kommissie ingestel is en dus buite die CRL se behoorlike besluitnemingsprosesse funksioneer.

’n Komitee ingestel sonder behoorlike magtiging
Die SACD se stigtingsverklaring ontbloot ’n patroon van wye regsvergrype en prosedurele ongerymdhede binne die CRL. Dit beskryf ’n proses gekenmerk deur eensydige uitvoerende optrede wat geen deursigtigheid het of grondwetlike geldigheid toon nie, en wat doelbewus sleutelbelanghebbendes uitsluit. Die bewyse dui op ’n Kommissie wat die Parlement se gesag ignoreer, gevaarlik buite sy grondwetlike mandaat beweeg en probeer om staatsregulering oor die Christelike sektor te vestig. Daar is ook tekens dat Charismatiese en Pinkster kerke en gemeenskappe spesifiek geteiken word.

“Na deeglike ondersoek na die stukke is dit duidelik dat hierdie saak die kern van Suid-Afrika se grondwetlike demokrasie raak,” sê Michael Swain, Uitvoerende Direkteur van FOR SA. “Dit gaan nie net oor ’n prosedurefout of administratiewe nalatigheid nie. Die bewyse toon sterk dat die CRL sy mandaat oorskry het en die Parlement se 2018-bevindings wanvoorstel het. Hulle het publiek beweer dat hul reguleringsagenda vir die hele godsdienssektor goedgekeur is, terwyl die Parlement dit in werklikheid verwerp het.”

Die SACD se aansoek wys op ’n ernstige vermoede dat die CRL se Artikel 22-komitee eensydig deur die CRL-voorsitter geskep is, sonder enige formele besluit van die Kommissie self. Verskeie Kommissarisse was glo onbewus van die komitee se ontstaan, en die afwesigheid van ’n amptelike besluit dui daarop dat dit nooit behoorlik oorweeg, goedgekeur of deur die Kommissie se formele bestuursprosesse gesteun is nie. Indien dit waar is, is die komitee van meet af onwettig, en al sy optrede – insluitend konsultasies, voorgestelde reguleringsraamwerke en enige toekomstige aanbevelings – sal juridies ongeldig wees. Wat na vore kom, is nie ’n struktuur gebou op institusionele goeie bestuur nie, maar een wat deur ’n individu buite haar mandaat afgedwing is.

’n “Konsultasieproses” wat van die begin af vooraf bepaal was
Hoewel die CRL die Artikel 22-komitee publiek beskryf het as ’n neutrale platform om met die Christelike gemeenskap te “konsulteer”, wys die SACD-stukke dat ’n gedetailleerde reguleringsraamwerk en konsep-witskrif reeds bestaan het voordat enige konsultasies plaasgevind het. Dit wys dat die proses nie daar was om behoeftes te identifiseer, na bekommernisse te luister of saam oplossings te vind nie, maar om steun te verkry vir voorstelle wat lankal klaar geformuleer is en waarvan die uitkoms reeds vasgestel was.

Die SACD-stukke toon dat die CRL en die Artikel 22-komitee reeds voor die konsultasies uitgebreide reguleringsmodelle ondersoek het. Dit sluit in weergawes van portuur beliggaamde oorsig vir godsdiensorganisasies, meganismes soortgelyk aan lisensiëring of akkreditasie vir predikante, staatsbepaalde standaarde vir bedieningopleiding, en nakomingsisteme wat sanksies kan afdwing. Die uitlek van die konsep-witskrif en reguleringsraamwerk uit die Artikel 22-komitee toon dat die rigting reeds vasgestel was. Wat publiek aangebied is as ’n oop konsultasie blyk dus ’n proses te wees wat in werklikheid op voorafbepaalde raamwerke geskoei was.

Een van die ernstigste kwessies in die SACD-stukke is die gaping tussen wat die CRL publiek beweer oor die Parlement se 2018-bevindings en wat die amptelike rekord werklik toon. Die verklaring wys dat die Parlement die CRL se voorgestelde reguleringsmodel nie gesteun het nie, maar die Kommissie praat steeds asof dit wel so was. In plaas daarvan om die Parlement se standpunt te erken, bevorder die CRL-voorsitter steeds elemente van die vroeër verwerpte benadering deur die Artikel 22-komitee. Dit wek ernstige vrae oor die Kommissie se respek vir die Parlement se gesag, en oor die integriteit van sy leierskap.

’n Diskriminerende en geteikende proses
Die SACD-hofstukke toon dat die CRL se fokus amper uitsluitlik op die Christelike sektor is, veral kerke binne die Charismatiese en Pinksterbewegings. Intussen is Moslem-, Hindoe-, Joodse en Afrika Tradisionele gemeenskappe heeltemal uitgesluit, al sou die voorstelle in die konsep-witskrif hulle net so raak.

Hierdie patroon van uitsluiting was reeds duidelik by die bekendstelling van die Artikel 22-komitee by Rhema Bible Church op 2 Oktober 2025, waar verskeie groot Christelike organisasies – insluitend langstaande kritici van staatsregulering – opvallend afwesig was van die uitnodigingslys. Leiers wat miljoene Christene verteenwoordig het en vir ’n uitnodiging aansoek gedoen het, is geweier. Dit bevestig die indruk dat kritiese stemme nie welkom was nie. Of dit doelbewus of toevallig was, maak min verskil; die uitwerking was dieselfde: diegene wat waarskynlik die meeste sou beswaar maak, is uitgesluit.

In ’n verdere ontstellende ontwikkeling plaas die 2024-2028 Nasionale Veiligheidsstrategie, wat uitdruklik op die CRL se 2017-“bevestiging” steun oor die “ontploffing” van charismatiese kerke, hierdie kerke in die Staat se “Hoëvlakbedreigingsassessering”. Dit lys die “ontkieming van charismatiese kerke” as een van die uitdagings wat dringend aangespreek moet word. Dieselfde verslag beskryf “charismatiese kerke” bloot as ’n vorm van Christenskap wat die Heilige Gees, geestelike gawes en moderne wonderwerke beklemtoon – wat in die praktyk ’n groot deel van die Christelike gemeenskap teiken. (FOR SA het die CRL reeds hieroor geskryf en opklaring versoek, insluitend watter stappe geneem sal word indien hierdie insluiting ’n fout was.)

Die SACD-stukke lig ook ernstige kommer uit oor professor Musa Xulu se geskiktheid om enige proses van hierdie omvang te lei. Die stigtingsverklaring verwys na bevindings van vorige finansiële wanbestuur, vrae oor die egtheid van sommige kwalifikasies, en selfs ’n openbare verwerping deur koning Misuzulu. Tog is dit die individu wat aangestel is om ’n komitee te lei waarvan die opdrag vereis dat dit uitgebreide navorsing doen oor die misbruik van mense se oortuigings, die impak van skadelike godsdienstige praktyke beoordeel, strategieë ontwikkel om “geestelike oortredings” te bekamp, en aanspreeklikheidsmeganismes vir godsdiensleiers voorstel. Om so ’n sensitiewe mandaat aan iemand met hierdie geskiedenis toe te vertrou, wek ernstige vrae oor oordeel, geskiktheid en die integriteit van die proses.

Hierdie saak gaan oor die toekoms van godsdiensvryheid
Die regshulp wat die SACD vra, is ingrypend. Hulle versoek dat die Hooggeregshof die komitee volledig tersyde stel, al sy optrede ongeldig verklaar, bevestig dat die Kommissie sy gesag oorskry het, en persoonlike koste bevele teen die CRL-voorsitter en prof Xulu uitreik vir optrede in slegte trou.

FOR SA ondersteun die soeke na toepaslike regs remedies, insluitend geregtelike toesig, om die oppergesag van die reg te handhaaf en aanspreeklikheid vir onwettige optrede te verseker. Hierdie remedies is nie bloot tegniese regstellings nie; hulle is noodsaaklik om die grondwetlike balans te herstel wat die Kerk en alle ander geloofsgemeenskappe teen staatsbeheer beskerm. Dit is ook krities om vertroue in die CRL te herstel, ’n liggaam wat deur die Grondwet ingestel is om godsdiensvryheid te beskerm, maar wat nou deur baie as ’n bedreiging gesien word.

“In Suid-Afrika lisensieer die Staat nie kerke nie, keur Hy nie leerstelling goed nie, en polisieer Hy nie godsdienstige oortuiging nie. Dit is ’n fundamentele grondwetlike beginsel,” sê Swain. “Die uitkoms van hierdie saak sal die toekoms van godsdiensvryheid vir dekades vorm. FOR SA staan saam met die SACD en saam met elke geloofsgemeenskap wat hul grondwetlike regte waardeer. Ons bly toegewyd om godsdiensvryheid vir alle Suid-Afrikaners te verdedig.”