Mediaverklaring deur Bert Pretorius; President van SACOFF
Sewe vroue. (Agt, bevestig vanaf vandag, 16 September 2026).
Sewe liggame vorm nou deel van ’n groeiende polisieondersoek in Ekurhuleni. En weereens word daar aan Suid-Afrikaners gesê dat “geen steen onaangeraak gelaat sal word nie”.
Ons verwelkom president Cyril Ramaphosa se opdrag dat hierdie sake voorkeur moet geniet. Elke beskikbare hulpbron behoort aangewend te word om die feite vas te stel, die oortreder of oortreders te identifiseer en diegene wat verantwoordelik is, voor die gereg te bring.
Ons betuig ons innige meegevoel met elke familie wat rou oor ’n dogter, moeder, suster, familielid of vriendin. Maar te midde van ons hartseer moet Suid-Afrika ook ’n ongemaklike vraag in die oë kyk:
VERBINTENISSE TEENOOR UITKOMSTE
’n Nasionale krisis is verklaar. Buitengewone optrede is gevra.
Tog het die Parlement daarna gevra waar die bykomende hulpbronne is, terwyl gespesialiseerde strukture wat verantwoordelik is vir die ondersoek van geweld teen vroue steeds onder ernstige beperkings funksioneer.
Nou, ná die ontdekking van verskeie vroue se liggame, hoor die land weereens dat “geen steen onaangeraak gelaat sal word nie”.
Die vraag is nie meer of die regering die erns van GBVG verstaan nie. Die vraag is of die politieke wil om dit te oorwin, werklik in werking gestel is.
Politieke wil kan nie slegs gemeet word aan verklarings wat uitgereik word nadat vroue vermoor is nie. Dit moet gemeet word aan begrotings wat toegeken word, speurders wat ontplooi word, FCS-eenhede wat versterk word, forensiese agterstande wat ingehaal word, bewysmateriaal wat verwerk word, oorlewendes wat ondersteun word, oortreders wat suksesvol vervolg word en, uiteindelik, vroue wat aan die lewe bly.
Verklarings ondersoek nie misdaadtonele nie. Toesprake verwerk nie DNS nie. Uitsprake werf nie gespesialiseerde speurders nie. Beloftes vervolg nie oortreders nie.
Politieke wil word nie bewys deur wat die regering sê nadat vroue vermoor is nie. Politieke wil word bewys deur wat die regering bou voordat die volgende vrou vermoor word.
Daarom moet die president se woorde – “geen steen onaangeraak laat nie” – nou gepaardgaan met ’n veel moeiliker vraag: Het die speurders wat die taak het om daardie klippe om te draai, werklik die personeel, voertuie, forensiese kapasiteit, intelligensie, spesialisondersteuning en hulpbronne wat nodig is om dit te doen?
As die antwoord nee is, is die probleem waarmee Suid-Afrika te kampe het aansienlik groter as die ondersoek wat tans in Ekurhuleni ontvou. Dit beteken dat ons ’n noodsituasie verklaar het sonder om die instellings wat daarop moet reageer, voldoende toe te rus. Waarom volg beslissende ingryping so dikwels eers ná ’n tragedie, in plaas daarvan om dit te voorkom?
Kyk na die tydlyn:
November 2025: President Ramaphosa het geslagsgebaseerde geweld en vrouemoord tot ’n “nasionale krisis” verklaar wat “buitengewone en gesamentlike optrede” vereis, asook die gebruik van elke middel tot die land se beskikking.
Februarie 2026: Die Parlement se eie komitees het steeds duidelikheid geëis oor hoe die nasionale GBVG-rampreaksie gefinansier sou word. Die Parlement het ’n fundamentele vraag gevra: Watter praktiese verskil maak dit om ’n ramp te verklaar as daar geen aantoonbare verskuiwing in hulpbronne is nie?
Mei 2026: Ná ’n onaangekondigde toesigbesoek aan die gespesialiseerde Eenheid vir Gesinsgeweld, Kinderbeskerming en Seksuele Misdrywe in Nyanga, het die voorsitter van die Parlement se Portefeuljekomitee oor Polisie die situasie beskryf as “’n byna totale ineenstorting van die stelsel”. Die eenheid het ernstige hulpbrontekorte ondervind, waaronder ’n gebrek aan noodsaaklike verkragtingsstelle.
September 2026: Ons tel die liggame van vroue in Ekurhuleni.
Dit is die teenstrydigheid wat Suid-Afrika nie langer kan bekostig om te ignoreer nie:
’N NASIONALE RAMP MOET SOOS ’N NASIONALE RAMP LYK
Wanneer GBVG as ’n nasionale krisis en ramp geklassifiseer word, verwag Suid-Afrikaners redelikerwys dat iets sal verander. Daar behoort sigbare dringendheid te wees, meetbare hulpbronne, bykomende kapasiteit wat polisiestasies en gespesialiseerde eenhede bereik, asook verbeterde omkeertye vir forensiese werk. Ons behoort beter ondersteuning vir oorlewendes, sterker ondersoekvermoë, groter doeltreffendheid in vervolging en duidelike aanspreeklikheid oor die vraag of enige daarvan werk, te sien. Dit is veral belangrik omdat die Parlement self in Februarie kommer uitgespreek het oor die gebrek aan duidelikheid rakende bykomende finansiering.
Die 2026-begroting het daarna ’n gebeurlikheidsreserwe van R5 miljard ingesluit wat verband hou met rampe wat sedert die Mediumtermyn-begrotingsbeleidsverklaring verklaar is. Dit moet egter nie verkeerdelik voorgestel word as ’n fonds van R5 miljard wat uitsluitlik vir GBVG geoormerk is nie. Dit maak deursigtigheid nog belangriker. Die regering behoort Suid-Afrikaners duidelik te vertel:
Watter bykomende finansiering het spesifiek gevolg op die klassifikasie van GBVG as ’n ramp? Waarheen het dit gegaan? Watter bykomende kapasiteit is geskep? En watter meetbare uitkomste het daaruit voortgevloei?
Burgerlike organisasies, gemeenskapsorganisasies en geloofsgebaseerde organisasies wat met slagoffers en kwesbare gemeenskappe werk, behoort nie na antwoorde op hierdie vrae te hoef soek nie. As dit werklik ’n reaksie van die hele samelewing is, moet daardie organisasies weet hoe die reaksie gestruktureer is, waarheen hulpbronne gerig word en hoe geloofwaardige gemeenskapsorganisasies kan deelneem.
ONS KAN NIE DEUR TRAGEDIE REGEER NIE
Daar is nog ’n ongemaklike werklikheid wat nie geïgnoreer kan word nie. Suid-Afrika beweeg nader aan nog ’n plaaslike regeringsverkiesingsiklus. Dit maak dit nog belangriker dat die lyding van vroue nooit gereduseer word tot politieke teater, verkiesingsveldtogte of ’n geleentheid vir mededingende politieke belange om met mekaar af te reken nie. Die moord op vroue mag nooit ʼn politieke betaalmiddel word nie.
SACOFF stel nie belang in partypolitieke puntetelling nie. Ons stel belang daarin of vroue lewe. Ons sal die regering erkenning gee wanneer hy doeltreffend optree. Ons sal die regering aanspreek wanneer stelsels faal. En ons sal daardie maatstaf toepas ongeag watter politieke party aan bewind is. Want GBVG het geen politieke verbintenis nie, en ons vasberadenheid om dit te oorwin behoort ook nie een te hê nie.
’n Nasionale ramp kan nie bestuur word deur periodieke vlae van dringendheid telkens wanneer nog ’n afgryslike saak die land se aandag aangryp nie. Dit vereis volgehoue operasionele kapasiteit, elke dag – wanneer televisiekameras teenwoordig is en wanneer hulle nie is nie.
WAT GEBEUR BINNE ONS STRAFREGSTELSEL?
Hierdie vrae word selfs dringender teen die agtergrond van wat Suid-Afrikaners deur die Madlanga-kommissie hoor. Die Kommissie ondersoek buitengewoon ernstige bewerings rakende misdadigheid, politieke inmenging en korrupsie binne die strafregstelsel.
Meer as 100 getuies het reeds getuienis gelewer sedert die openbare verhore begin het, en die Kommissie het aanbevelings en verwysings vir verdere ondersoek gemaak. Ons moet verantwoordelik wees in hoe ons oor hierdie sake praat. Suid-Afrikaners kan nie voorgee dat dit wat na vore kom, nie diep ontstellend is nie.
Die bewerings van kriminele infiltrasie, georganiseerde misdaadnetwerke, korrupsie, tenderknoeiery, politieke inmenging en gekompromitteerde elemente binne wetstoepassingstrukture tref die openbare vertroue in die instellings wat die samelewing moet beskerm, direk.
Selfs die regering het erken dat daar ’n ontstellende tendens is van georganiseerde misdaad en sindikaatbedrywighede wat korrupsie en tenderbedrog binne regeringstrukture, huurmoorde en gewelddadige sindikate insluit.
Dit laat ’n ontstellende vraag ontstaan: Wat gebeur wanneer die instellings wat vroue aangesê word om vir beskerming te vertrou, self worstel met vrae oor kapasiteit, korrupsie en institusionele integriteit? Dit is nie meer bloot ’n administratiewe kwessie nie. Dit word ’n vraag oor openbare vertroue. En nêrens is daardie vertroue belangriker as vir ’n vrou wat by ’n polisiestasie instap nadat sy aangerand, verkrag, gedreig of agtervolg is nie. Sy moet weet dat haar klagte saak maak. Sy moet weet dat bewysmateriaal bewaar sal word. Sy moet weet dat die nodige forensiese toerusting beskikbaar is. Sy moet weet dat haar dossier behoorlik ondersoek sal word. Sy moet weet dat die speurder wat haar saak hanteer, die bekwaamheid, tyd en hulpbronne het om dit te ondersoek. En sy moet weet dat geen kriminele netwerk, politieke verbintenis, korrupte amptenaar of institusionele mislukking magtiger is as die wet wat bestaan om haar te beskerm nie.
“GEEN STEEN ONAANGERAAK LAAT NIE” MOET MEER AS NET ’N FRASE WORD
Ons waardeer die president se besorgdheid oor die families wat deur die moorde in Ekurhuleni geraak word.
Maar meegevoel moet met kapasiteit gepaardgaan. Verklarings moet met uitvoering gepaardgaan. Begrotings moet die voorste linie bereik. Ondersoeke moet tot arrestasies lei. Arrestasies moet tot bekwame vervolging lei. En die regering se verbintenisse moet meetbare uitkomste oplewer.
’n Nasionale krisis vereis ’n nasionale reaksie – nie net ’n nasionale verklaring nie. Elkeen van hierdie vroue het ’n naam gehad. Elkeen het waardigheid gehad. Elkeen was iemand se dogter, suster, moeder, vriendin of kollega. Hulle sterftes kan nie bloot nog ’n statistiek word wat tydelik nasionale aandag trek voordat Suid-Afrika aanbeweeg nie.
DIE KERK EN DIE BURGERLIKE SAMELEWING MOET OOK OPSTAAN
Die regering dra ’n grondwetlike verantwoordelikheid wat nie aan die Kerk of die burgerlike samelewing gedelegeer kan word nie. Maar die regering kan GBVG nie alleen oorwin nie. Kerke en geloofsgemeenskappe kom elke dag met die gevolge daarvan in aanraking. Ons beraad oorlewendes. Ons vertroos kinders. Ons ondersteun gebroke gesinne. Ons begrawe slagoffers. Ons werk in gemeenskappe waar regeringsdienste dikwels ver bo hul kapasiteit gestrek word. Geloofsgemeenskappe kan daarom nie bloot ná ’n tragedie ingeroep word om vertroosting te bied nie.
Ons moet ernstige vennote word in voorkoming, vroeë ingryping, gemeenskapsmobilisering, ondersteuning aan oorlewendes, die versterking van gesinne en die herbou van gemeenskappe.
Die Kerk moet ook selfondersoek doen. Ons moet mans en seuns leer dat krag nooit deur oorheersing of geweld bewys word nie. Ons moet omgewings skep waarin vroue sonder vrees kan praat. Ons moet weier om oortreders weens status, posisie of reputasie te beskerm. En waar kriminele gedrag beweer word, mag pastorale sorg nooit ’n plaasvervanger wees vir die aanmelding van misdaad en om die regstelsel toe te laat om sy werk te doen nie.
SUID-AFRIKA VERDIEN ANTWOORDE
SACOFF doen daarom ’n beroep op deursigtige openbare verantwoording oor die nasionale GBVG-reaksie.
Suid-Afrikaners verdien om te weet wat verander het nadat GBVG as ’n nasionale ramp geklassifiseer is. Watter bykomende hulpbronne is gemobiliseer? Hoeveel gespesialiseerde speurders is bygevoeg? Wat is die huidige kapasiteit van FCS-eenhede? Watter vordering is gemaak om forensiese en DNS-vertragings aan te spreek? Hoe word oorlewendes ondersteun? Hoe word korrupsie binne die polisiediens aangepak? Watter meganismes verseker dat geld wat bedoel is om die reaksie te versterk, werklik die voorste linie bereik? En die belangrikste: Is vroue vandag veiliger as toe die nasionale krisis verklaar is?
Daardie vrae is nie ’n aanval op die regering nie. Dit is die vrae wat verantwoordelike burgerskap van die regering vereis. Aanspreeklikheid is nie opposisie nie. Aanspreeklikheid is demokrasie.
SACOFF staan gereed om saam met die regering, die SAPD, die strafregstelsel, die burgerlike samelewing en gemeenskappe te werk om hierdie krisis die hoof te bied. Maar vennootskap kan nie stilte beteken nie. Ons verantwoordelikheid as geloofsleiers sluit in dat ons ons uitspreek vir menswaardigheid, geregtigheid, aanspreeklikheid en die heiligheid van menselewe. En daarom, terwyl nog ’n familie die verpletterende nuus ontvang dat ’n vrou vir wie hulle lief was nooit weer huis toe sal kom nie, vra ons die vraag waaraan Suid-Afrika nooit gewoond behoort te raak nie:
Moet ons verdere sterftes aanskou voordat die staat ingryp met die omvang, hulpbronne en vasberadenheid wat hierdie pandemie vereis? As geslagsgebaseerde geweld en vrouemoord werklik ’n nasionale krisis en ’n nasionale ramp is, laat ons reaksie dan soos een lyk. Suid-Afrika se vroue het nie nog ’n verklaring van dringendheid nodig nie. Hulle het nodig dat die dringendheid wat reeds verklaar is, ’n werklikheid word.
Pastoor Bert Pretorius
President
South African Community of Faith-Based Fraternals and Federations (SACOFF)
Uitgereik deur:
Kantoor van Pastoor Bert Pretorius
President – South African Community of Faith-Based Fraternals & Federations (SACOFF)
Stigter en Senior Pastoor – 3C Church
Vir medianavrae of onderhoudversoeke:
E-pos: info@sacoff.org | Webwerf: www.sacoff.org
Mediaskakelpersoon: Zinhle Twala | Selfoonnommer: +27 79 431 3248
Oor SACOFF:
Die South African Community of Faith-Based Fraternals & Federations (SACOFF) is ’n nasionale sambreelliggaam wat geloofsgebaseerde broederskappe, federasies, kerke en bedieninge verenig, met 251 lidorganisasies wat meer as 26 537 kerke verteenwoordig.
Klik hier om OP HOOGTE van die nuus te bly deur op ons GRATIS weeklikse nuusbrief in te teken.
> Ondersteun asseblief Christen-media en -joernalistiek in Suid-Afrika. Help ons om die Woord van God te verkondig en standpunt in te neem vir die waarheid deur ’n skenking aan ons bediening te maak. Ons waardeer jou ondersteuning. Klik hier om hande te vat met JUIG! Tydskrif.
Hoof foto verkry deur Magnific; slegs vir illustrasie doeleindes
Datum gepubliseer: 16/09/2026
VRYWARING
JUIG! Nuus is ’n Christen-nuusportaal wat vooraf gepubliseerde artikels deur skrywers van oral in die wêreld beskikbaar stel. Die skakel en oorspronklike bron van elke artikel word verskaf en die skrywer van elke artikel word ook aangedui (waar moontlik). Hoewel ons ook baie van ons eie artikels publiseer wat deur JUIG! se eie joernaliste geskryf is, skep ons nie uitsluitlik ons eie inhoud nie. Enige sienings of menings wat op hierdie webtuiste verskyn, is uitsluitlik dié van die skrywer en verteenwoordig nie noodwendig dié van die maatskappy nie.
