Geskryf deur: Michael Swain
Hoewel die verklaarde doelwit – om wêreldwye pandemie-reaksie te verbeter – lofwaardig is, bring hierdie veranderinge diepgaande regs-, etiese en demokratiese bekommernisse mee. Daar is kommer dat die verdrag moontlik té veel mag aan die Wêreldgesondheidsorganisasie (WGO) kan oordra, of die demokrasie in lande oneweredig kan beïnvloed tydens ’n pandemie. Hierdie kommer spruit uit die moontlikheid dat lande feitlik “verplig” mag wees om maatreëls toe te pas wat burgerlike vryhede kan beperk of nasionale soewereiniteit kan aantas – sonder voldoende demokratiese toesig. Dit hou die risiko in om grondwetlike regte af te takel en ongekose globale rolspelers met magte te vestig wat elke burger se lewe en vryheid kan beïnvloed.
Waarom die WGO die IGR wil wysig
COVID-19 het gebreke in wêreldwye gesondheidsamewerking ontbloot. Verskillende nasionale reaksies, vertraagde data-uitruiling, en ongelyke verspreiding van entstowwe het die WGO aangespoor om ’n meer eenvormige benadering tot pandemies na te streef. In teorie beoog die hersiene Internasionale Gesondheidsregulasies (IGR) en nuwe Pandemie-ooreenkoms om:
- Vinniger reaksies op gesondheidsbedreigings moontlik te maak
- Gelyke toegang tot entstowwe en mediese hulpmiddels te verseker
- Globale reëls vir toesig, toetsing en grensbeheer te skep
- “Mis-informasie” tydens gesondheidskrisisse te bekamp
Maar – en dit is ’n groot maar – onder hierdie oppervlakkige doelwitte lê dieper kommer: die oordrag van mag vanaf demokraties-verantwoordbare nasionale regerings na ’n ongekose internasionale burokrasie.
’n Genève-gebaseerde gesag met verreikende mag
Die WGO is in Genève, Switserland, geleë. Sy werknemers het diplomatieke immuniteit, ontvang belastingvrye salarisse, en hul aanstelling is nie onderhewig aan openbare verkiesing of direkte aanspreeklikheid nie. Onder die nuwe wysigings kry die WGO se Direkteur-generaal die mag om ’n “Openbare Gesondheidsnoodgeval van Internasionale Belang” (PHEIC) of “Pandemiese Noodtoestand” te verklaar – selfs al stem die betrokke land nie saam nie.
Sodanige verklaring stel die WGO in staat om ’n reeks aanbevelings aan lidlande te maak – aanbevelings wat hulle waarskynlik sal voel verplig is om na te kom, insluitend:
- Inperking en kwarantyn
- Verpligte toetsing en inenting
- Grenssluitings en reisverbod
- Die gebruik van digitale gesondheidsertifikate of entstofpaspoorte
- Die onderdrukking van “mis-informasie” en openbare teenstand
Hoewel dit as “nie-bindend” beskryf word, dra hierdie aanbevelings politieke en ekonomiese gewig – veral vir ontwikkelende lande wat op WGO-hulpbronne en diplomasie steun.
’n Gevallestudie: as ’n nuwe virus opduik
Stel jou voor ’n nuwe virus duik op in ’n afgeleë streek. Binne dae verklaar WGO-deskundiges dit as ’n wêreldwye bedreiging. Die Direkteur-generaal kondig ’n PHEIC aan, wat lei tot aanbevelings soos:
- Sluit nasionale en internasionale grense
- Sluit kerke, skole en gemeenskapbyeenkomste
- Versoek sosiale media om “misleidende” inhoud te verwyder
- Beperk toegang tot werk en openbare vervoer vir oningeënte mense
Hierdie scenario was eens slegs spekulasie. Die nuwe IGR-raamwerk maak dit nou ’n werklikheid. Lande wat huiwer om saam te werk, kan diplomatieke druk, hulponttrekking en internasionale isolasie in die gesig staar.
Die “infodemie” en die onderdrukking van verskille
Een van die mees kommerwekkende elemente van die nuwe WGO-raamwerk is die uitbreiding van sy rol in die hantering van die “infodemie” – die verspreiding van sogenaamde vals of misleidende inligting tydens gesondheidskrisisse. Hoewel dit bedoel is om gevaarlike gerugte te bekamp, kan dit wydverspreide sensuur aanmoedig.
Tydens die COVID-19-pandemie het die Great Barrington-verklaring – deur top-epidemioloë van Harvard, Oxford en Stanford – gevra vir ’n geteikende beskermingsbenadering eerder as algemene inperking. Ten spyte van sy wetenskaplike grondslag is dit vinnig onderdruk en deur gesondheidsowerhede in diskrediet gebring.
Met die voordeel van terugskouing is baie van die verklaring se kommer nou geregverdig – soos die negatiewe gevolge van inperking op geestesgesondheid, onderwys en ekonomie. Onder die nuwe WGO-regels kan soortgelyke uiteenlopende sienings as mis-informasie geklassifiseer word, met regerings wat druk ervaar om dit te onderdruk – wat wetenskaplike debat, godsdienstige uiting en gewetensvryheid inperk.
Geloofsvryheid in die visier
Godsdienstige vryheid of geloof (FORB) is uiters kwesbaar in sulke omstandighede. Gedurende COVID-19 was plekke van aanbidding dikwels die eerstes wat gesluit en laastes wat heropen is. Soms was beperkings op kerke strenger as dié op inkopiesentrums of casino’s. Geloofsgemeenskappe moes dikwels kies tussen hul gewete en toegang tot werk, onderwys of mediese sorg.
Die nuwe en gewysigde WGO-instrumente bevat geen eksplisiete godsdiens- of gewetensvrystellings nie. Artikel 3 van die IGR verwys vaagweg na “menswaardigheid, menseregte en fundamentele vryhede” – maar dit is nie bindend nie. Dit beteken die nuwe gesondheidsregime kan weer lei tot:
- Geloofsgemeenskappe wat gesluit word, selfs waar plaaslike omstandighede dit nie regverdig nie
- Godsdiensgebaseerde besware wat in nasionale gesondheidsbeleide geïgnoreer word
- Godsdienstige spraak wat as mis-informasie gesensor word
- Sendingwerkers en gelooforganisasies wat verbied word om te reis of diens te lewer
Liggaamlike outonomie en bewegingsvryheid in gedrang
Die hersiene IGR laat die instel van entstofsertifikate of digitale gesondheidspaspoorte toe – wat bewegingsvryheid binne en oor landsgrense kan beperk. Mense wat om godsdienstige of persoonlike redes sekere mediese intervensies weier, mag van werk, onderrig of aanbidding uitgesluit word.
Hierdie bepalings wek ernstige etiese kommer oor liggaamlike outonomie – ’n reg wat beskerm word deur Artikel 12 van die Suid-Afrikaanse Grondwet, wat sekerheid oor en beheer oor jou liggaam waarborg.
Kritieke belang van parlementêre toesig en openbare debat
Die mees kommerwekkende aspek van die WGO-wysigings is dalk die gebrek aan ’n demokratiese proses. Die “een staat, een stem”-beginsel is gelyk tussen regerings, maar verteenwoordig nie direk wêreldburgers nie. Kritiek teen die WGO sluit beperkte burgerlike toegang, gebrekkige deursigtigheid, strakke sperdatums en uitvoerende beheer in.
Dit onderstreep waarom Suid-Afrika die grondwetlike vereistes en parlementêre prosesse moet volg om die IGR-wysigings en Pandemie-ooreenkoms in plaaslike wetgewing te inkorporeer. Eerstens moet die Parlement beide instrumente bekragtig. Daarna moet dit deur wetgewing in Suid-Afrikaanse reg vasgelê word.
Indien korrek gevolg, sal dit behoorlike openbare deelname en parlementêre debat verseker – wat tans afwesig is. Sonder dit, loop Suid-Afrika die risiko om per ongeluk besluitneming aan ’n internasionale liggaam oor te dra of internasionale verpligtinge aan te gaan wat met die Grondwet bots.
Gevolgtrekking: Gesondheidsveiligheid mag nie grondwetlike vryhede ondermyn nie
Niemand betwis die noodsaak van wêreldsamewerking in gesondheidskrisisse nie. Maar pandemievoorkoming en -reaksie mag nooit ten koste van nasionale soewereiniteit, demokrasie of fundamentele regte wees nie. Daarom moet Suid-Afrika die IGR-wysigings en Pandemie-ooreenkoms met sorg en deeglike ondersoek benader.
Suid-Afrika se Grondwet waarborg godsdiensvryheid, gewete, geloof, uitdrukking en liggaamlike integriteit. Hierdie regte mag nooit prysgegee word nie – nie aan Genève nie, of enige ander gesag nie.
FOR SA doen ’n beroep op die Suid-Afrikaanse regering om:
- Sy standpunt oor die WHO-ooreenkomste openbaar te maak
- Die IGR-wysigings en Pandemieverdrag aan volle parlementêre en openbare ondersoek te onderwerp
- Te verseker dat alle internasionale verpligtinge volledig strook met die Suid-Afrikaanse Grondwet, veral die Handves van Regte
Die littekens van die vorige pandemie is nog vars. Laat ons hierdie ooreenkomste kalm en nugter oorweeg – sonder vrees of buig voor buitelandse druk.
Klik hier om OP HOOGTE van die nuus te bly deur op ons GRATIS weeklikse nuusbrief in te teken.
> Ondersteun asseblief Christen-media en -joernalistiek in Suid-Afrika. Help ons om die Woord van God te verkondig en standpunt in te neem vir die waarheid deur ’n skenking aan ons bediening te maak. Ons waardeer jou ondersteuning. Klik hier om hande te vat met JUIG! Tydskrif.
Datum gepubliseer: 14/06/2025
Foto slegs ter illustrasie.
VRYWARING
JUIG! Nuus is ’n Christen-nuusportaal wat vooraf gepubliseerde artikels deur skrywers van oral in die wêreld beskikbaar stel. Die skakel en oorspronklike bron van elke artikel word verskaf en die skrywer van elke artikel word ook aangedui (waar moontlik). Hoewel ons ook baie van ons eie artikels publiseer wat deur JUIG! se eie joernaliste geskryf is, skep ons nie uitsluitlik ons eie inhoud nie. Enige sienings of menings wat op hierdie webtuiste verskyn, is uitsluitlik dié van die skrywer en verteenwoordig nie noodwendig dié van die maatskappy nie.
