Verskaf deur Freedom of Religion SA
Met die Plaaslike Regeringsverkiesings op 4 November 2026 het FOR SA elke politieke party wat in die Nasionale Vergadering verteenwoordig word gevra waar hulle staan oor Staatsregulering van godsdiens. Hierdie plasing sit uiteen wat die partye aan ons gesê het, wat sommige ander elders openbaar het, wie nog nie gereageer het nie, en wie se standpunt nog onduidelik is.
FOR SA is ‘n nie-partydige organisasie. Ons beveel nie aan hoe enigiemand moet stem nie, en niks in hierdie plasing moet só gelees word nie. Ons beoog om die partye se eie woorde voor te lê sodat jy dit self kan lees en oorweeg.
Waarvoor ons gevra het
Op 9 Oktober 2026, het FOR SA aan elke politieke party wat in die Nasionale Vergadering verteenwoordig is, geskryf. Die brief, wat vir elke party identies was, het gevra vir ’n geskrewe standpunt, geskik vir publikasie, oor die CRL Regtekommissie se Artikel 22-proses. Dit het ’n skedule van vrae ingesluit.
Die sentrale vraag was of die party die Staatsregulering van godsdiens in enige vorm ondersteun, insluitend ’n statutêre raad, ’n registrasieskema of ’n lisensieskema wat geheel of gedeeltelik deur verteenwoordigers van die godsdienstige sektor bestuur word. Ons het ons terme gedefinieer. “Selfregulering” het standaarde beteken wat godsdienstige gemeenskappe aanneem, besit en self bestuur, nie deur die Staat of ’n statutêre liggaam gevestig, befonds of afgedwing nie, en waarvan enigiemand vry is om sonder wetlike straf ontslae te raak. “Staatsregulering van godsdiens” het enige sodanige stelsel beteken wat deur die Staat of ’n statutêre liggaam gevestig, gereguleer, toesig gehou, befonds of afgedwing word, selfs al word dit deur godsdienstige leiers bestuur en selfs al word dit selfregulering genoem.
Elf verdere vrae het getoets wat elke antwoord in praktyk beteken, insluitend of ’n party later wetgewing sou ondersteun, sodra ’n vrywillige kode bestaan, en of dit ’n statutêre raad wat deur godsdienstige leiers gelei word, as staatsregulering of selfregulering beskou.
Wie het geantwoord
Sewe partye het skriftelik op ons brief gereageer: die ACDP, ActionSA, ATM, BOSA, DA, VF Plus en UDM. Die ANC het nie op ons brief gereageer nie. In plaas daarvan het ons vasgelê wat die party in ’n mediaverklaring op 13 Oktober 2026 gesê het. Die EFF, IFP,
MK en UAT het aangedui dat hulle van plan is om te reageer, en ons sal hul verklarings inkorporeer sodra dit ontvang word. Ons het nog geen reaksie van Al Jama-ah, GOOD, NCC, PA, PAC of Rise Mzansi ontvang nie (soos per 26 Oktober 2026). Vir hierdie partye neem ons slegs daardie feit op. Ons trek geen gevolgtrekking hieruit nie, en ons sal graag verdere reaksies ontvang.
Wat die partye oor wetgewing gesê het
Ses van die sewe partye wat gereageer het, het ons wetsvoorstelvraag direk beantwoord. Die ACDP, ActionSA, ATM, DA, VF Plus en UDM het almal “nee” geantwoord toe gevra is of hulle enige uitkoms van die Artikel 22-proses ondersteun wat wat deur wetgewing regsgeldigheid verkry.
Drie van hierdie antwoorde bevat voorbehoude wat lesers volledig behoort te sien. Die DA het gesê dat hy “wetgewing teenstaan wat voorsiening maak vir die instelling van verpligte rade vir godsdienstige toesig, lisensievereistes, verpligte gedragskodes of sanksies wat die vryheid om godsdiens te beoefen, beperk”. Die party het bygevoeg dat hy “enige toekomstige wetgewing aan die Grondwet sal toets, maar wetgewing sal teenstaan wat deelname aan ’n regulatoriese raamwerk vir godsdiens verpligtend maak”. Die ATM het gesê dat sy standpunt “nie die Parlement verhinder om wette van algemene toepassing uit te vaardig of af te dwing nie” ten einde kriminele oortredings, bedrog, misbruik en skendings van grondwetlike regte aan te spreek.
ActionSA het ook “nee” gesê vir wette wat ’n toesighoudende raad skep, registrasie of lisensiëring vereis, of regsgewende krag aan ’n gedragskode of sanksieregime gee. Hulle het gesê die prioriteit moet wees om bestaande wette af te dwing. BOSA verwerp die idee dat die Staat religie moet reguleer, net soos die CRL-regtekommissie se voorstel om godsdienstige organisasies te reguleer. Hulle sê dat die antwoord op bedrog en misbruik is “om bestaande wette teen bedrog en misbruik af te dwing, nie om religie onder staatsbeheer te plaas nie”. Hulle verwys nie spesifiek na wetgewing of ’n wetgewende raamwerk nie, maar sê dat waar die regering wette bekendstel wat reguleer wat van die kansel gesê of verkondig mag word, of wat beperk hoe mense hul geloof beoefen, “moet ons versigtig wees oor waarheen dit lei”.
Die ANC se verklaring lui dat die party nóg gevra het vir, nóg gepleit het vir staatsbeheer oor kerke, en dat kerke en godsdienstige instellings vry behoort te wees om “hul eie sake te bestuur en te reguleer” binne die raamwerk van die Grondwet. Die verklaring stel nie uitdruklik of die ANC wetgewing van die aard wat in ons brief beskryf word, sal steun of teenstaan nie. In ons persverklaring van 15 Oktober 2026 het ons die ANC se verklaring verwelkom en aangedui dat ons die ANC se standpunt só verstaan dat godsdienstige gemeenskappe vry moet wees om hulself te bestuur, en dat die ANC nie wetgewing steun wat hulle onder die gesag van ’n statutêre regulerende liggaam sou plaas nie.
Staatsbestuur of self-regulering: waar die lyn val
Ons het gevra of ’n raad wat deur godsdienstige leiers gelei word, maar ingestel, bemagtig of befonds is deur wet, staatsregulering of wettige selfregulering is. Die ACDP, ATM, VF Plus en UDM het elkeen geantwoord dat dit staatsregulering is, nie selfregulering nie. Die DA, wat op ’n vraag geantwoord het wat anders bewoord is, het gesê dat ’n statutêre godsdienstige raad nie selfregulering is nie, en dat ’n liggaam “wat ingestel of bemagtig is deur die staat om regulerende gesag oor godsdienstige instellings uit te oefen, staatsregulering uitmaak, selfs al word dit deur godsdienstige leiers bestuur”. ActionSA het gesê die betrokkenheid van godsdienstige leiers beslis nie die vraag nie, en dat ware selfregulering vrywillig moet wees. BOSA het gewaarsku dat “wanneer die regering wette oproep wat reguleer wat gesê of van die preekstoel gepreek mag word, of wat begin om beperkinge te plaas op hoe mense hul geloof kan uitdruk en beoefen, ons versigtig moet wees oor waarheen dit lei”. ActionSA en BOSA het die belangrikheid van die behoorlike implementering van bestaande wette beklemtoon. Die ANC-verklaring sê nie uitdruklik of ’n statutêre liggaam onder leiding van godsdiensleiers sou tel nie, maar verwys na “self-regulasie” en sy onwrikbare verdediging van die grondwetlike regte en vryhede van al die godsdienstige gemeenskappe.
Oor die vraag of ’n party later wetgewing sou ondersteun, sodra ’n vrywillige liggaam bestaan, het die ACDP, ATM, VF Plus en UDM almal met “nee” geantwoord. Die DA het gesê: “Nee, nie waar die doel of effek sou wees om vrywillige godsdienstige selfregulasie in verpligte staatsregulasie om te skakel nie.” ActionSA het gesê enige toekomstige voorstel moet onafhanklik duidelike noodsaaklikheid en grondwetlike nakoming toon.
Waar die antwoorde verskil
Die ses partye wat “nee” geantwoord het oor wetgewing, het nie almal dieselfde gesê oor wat volgende moes gebeur nie. Toe gevra of die proses op ‘n ander basis oorbegin moet word, het die VF Plus “nee” gesê. Die ACDP het gesê “Miskien”, maar net nadat die Artikel 22-komitee herstruktureer en behoorlik verteenwoordigend is. Die ATM het gesê “ja”, maar “onderhewig aan fundamentele veranderinge”, en die UDM “ja, maar net op ‘n werklik vrywillige basis.” Die DA het gesê enige sodanige inisiatief “moet van die gemeenskappe self afkomstig wees”.
Oor die vraag of bestaande wette voldoende is om misbruik, bedrog en wangedrag in godsdienstige instellings aan te spreek, het die ACDP, ActionSA, ATM, VF Plus en UDM “ja” geantwoord, met die ATM en UDM wat bygevoeg het dat dit afhang van behoorlike wetstoepassing. Die DA het gesê die “gepaste beginpunt is die effektiewe toepassing van Suid-Afrika se bestaande wette”, en dat enige werklike leemtes “aangespreek moet word deur sorgvuldig gespesifiseerde, grondwetlik geregverdigde maatreëls eerder as ’n algemene stelsel van godsdienstige lisensies of beheer”.
FOR SA se siening: waarom hierdie saak maak
Na ons mening gee ’n algemene verklaring oor “regulering” kiesers iets om oor na te dink, maar dit beantwoord nie die vrae waarop die Artikel 22-proses fokus nie. Sou ’n party ’n wetsontwerp ondersteun wat regsgewende krag aan ’n gedragskode, ’n register of ’n sanksieregime gee? Behandel dit ’n statutêre raad wat deur godsdienstige leiers gelei word as selfregulering of staatsregulering? Sou dit later wetgewing ondersteun as ’n vrywillige liggaam eers daar gestel word? Dit is belangrik om hieraan aandag te gee en presies te sien waar verskillende partye die lyn trek.
Wat gebeur volgende
Posisies kan verander, en partye wat nog nie geantwoord het nie, is steeds welkom om dit te doen. Ons sal hierdie plasing verwerk namate antwoorde en regstellings inkom.
Regstellings en opdaterings. Hierdie vergelyking weerspieël slegs die materiaal wat vir FOR SA beskikbaar is op 26 Oktober 2026. Enige party is welkom om FOR SA te kontak met ‘n opgedateerde standpunt of ‘n regstelling, en die plasing sal daarvolgens opgedateer word. Kontak asseblief Zoé Langa by zoe.langa@forsa.org.za. Geen party se posisie word hier as finaal beskryf nie. Kyk na die jongste weergawe van hierdie opdatering op ons webwerf.
Klik hier om OP HOOGTE van die nuus te bly deur op ons GRATIS weeklikse nuusbrief in te teken
> Ondersteun asseblief Christen-media en -joernalistiek in Suid-Afrika. Help ons om die Woord van God te verkondig en standpunt in te neem vir die waarheid deur ’n skenking aan ons bediening te maak. Ons waardeer jou ondersteuning. Klik hier om hande te vat met JUIG! Tydskrif.
Hoof foto verkry deur Magnific; slegs vir illustrasie doeleindes
Datum gepubliseer: 29/10/2026
VRYWARING: JUIG! Nuus is ’n Christen-nuusportaal wat vooraf gepubliseerde artikels deur skrywers van oral in die wêreld beskikbaar stel. Die skakel en oorspronklike bron van elke artikel word verskaf en die skrywer van elke artikel word ook aangedui (waar moontlik). Hoewel ons ook baie van ons eie artikels publiseer wat deur JUIG! se eie joernaliste geskryf is, skep ons nie uitsluitlik ons eie inhoud nie. Enige sienings of menings wat op hierdie webtuiste verskyn, is uitsluitlik dié van die skrywer en verteenwoordig nie noodwendig dié van die maatskappy nie.
